Архитект на хаосот
Во расказот „Куќа со мезанин“ (1896 г.) од Чехов, селската лекарка резигнирано констатира дека животот на девојката што умрела на породување би бил спасен кога би имале модерна амбуланта, и дека сиот мрак во селото се должи на доцнењето на модернизацијата. Нараторот на тоа реплицира: „Не е важно тоа што Ана умре на породување, туку тоа што Ана, Мавра, Пелагија од утро до мрак ја свиткуваат кичмата и болуваат од претерана работа, цел свој век треперат над гладните и болни деца, цел живот се плашат од смрт и болест, цел живот се лекуваат, рано овенуваат, рано остаруваат и умираат во нечистотија и смрдеа; а нивните деца, штом потпораснат, почнуваат иста песна, и така поминуваат стотици години, и милијарди луѓе живеат полошо од животни...сето тоа поради парче леб, чувствувајќи голем страв. Целата страотност на нивната положба е во тоа што немаат време да размислуваат за својата душа, немаат кога да се сетат на својот лик и облик: глад, студ, животински страв, претерана работа, со снежни наноси им е заграден патот до духовната дејност, токму по она со што човек се разликува од животните, поради што единствено е вредно да се живее...“
Тезата на Чехов е мошне индикативна, особено за македонските интелектуалци, и нивниот ангажман се заснова и завршува на паролата: Повеќе школи, библиотеки и болници... мантра која ја повторуваат пред секоја реформа за развој, културно и духовно издигнување, токму тие, кои само гравитираат околу култот на науката, но не се просветлени и се' уште ништо вредно во цивилизациски рамки не придонеле. За одгледување на таквите марксистички воспитани филозофи, луѓето од нивната класа морале да работат неколкукратно повеќе. Не мора да им враќаат, но нека не го убиваат Бог во нив со диверзии против изградбата на духот, во време во кое колективната свест и моралот на луѓето, и покрај забрзаниот технолошки развој, се' уште се дистанцирани од несреќните, сиромашните, осакатените, оние на кои модерниот материјалист не може да им помогне.
За мене е несфатливо да се брани изгледот на сегашниот скопски плоштад кој се чини досега единствено можеше да се збратими по естетика со Архангелск, Курск и слични гратчиња од заспаните руски провинциски чеховски степи каде што плоштадите во текот на советскиот режим намерно биле соголувани и градени без ниеден значаен објект, макар и дрвце, се' со единствена цел да се спречи евентуалната можност да се изврши атентат на некој црвен Бољар за време на неговиот 6 часовен говор. Оние кои се против изградбата на црква и споменици испраќаат една колонијалистичка порака (тоа е рефлекс на естаблишмент навикнат да биде негуван од колонијалистичка рака, секако во извесна смисла таа повеќе денес е имагинарна. раката ја нема, но рефлексот постои): граѓаните немаат право на објекти што одразуваат цивилизациски развој, немаат право на висока естетска градба, на ништо што евентуално би симболизирало возвишеност, победа или величественост на духот на народите кои живеат во оваа држава. Според нив пожелно е да бидеме сведени на анимални навики, да се давиме во малодушност и дефетизам пред сублимни пораки во бомбастичните наслови. Дозволуваме оние стари гангрениозни архитекти на хаосот (кои не беа ампутирани уште во 90-тите, кога го промашија историскиот миг) на секое спомнување на црква, но и судска палата, театар, спортска сала, библиотека, болница, скулптури, или кој било објект надвор од нивните конструкции, секојдневно да ни го понижуваат и навредуваат достоинството. Да, тие што мислат дека го штитат секуларниот поредок, а всушност го чуваат статус-квото, заостанатоста, летот во место.
И на крај, за естетиката на убавината и потрагата по неа, и во градбите на Вангел Божиновски, и во археолошките постигнувања на Паско Кузман, ќе ја цитирам писателката и прв женски академик во француската академија Маргерит Јурсенар од „Мемоарите на Хадријан“ (1951): „Мојот идеал беше заклучен во зборот убавина, толку тежок да се дефинира и покрај сите сведоштва од страна на сетилата и очите. Сакав градовите да бидат достојни за восхит, пространи и напојувани со бистра вода, населени со луѓе чии тела не се деградирани ни од лузните на сиромаштијата, ни од ропството, ни од надменоста на простачкото богатство: учениците да ги читаат точно лекциите што нема да бидат со беден дух; дома жените да имаат еден вид мајчинско достоинство во своите движења и добро да се одмораат; вежбалниците да бидат посетувани од млади луѓе на кои им се добредојдени игрите и уметностите; овоштарниците да обилуваат со најубави плодови, а полињата со најштедри реколти. Сакав беспределната грандиозност на римскиот мир да допре до сите, непоколеблив и сушт како музиката на небесното пулсирање; најсиромашниот патник да може да талка од една земја до друга, од еден континент до друг, без понижувачки формалности, без опасности, насекаде сигурен во минимум законитост и култура; нашите војници да го продолжат вечно својот воен танц на границите; и работилниците и храмовите да функционираат без пречки; морето да го браздат убави бродови, а по патиштата често да минуваат запреги; и филозофите и танчерите да имаат свое место во еден добро уреден свет. Тој идеал, во целост умерен, ќе беше често достапен ако луѓето му посветуваа еден дел од енергијата што ја трошат за срамни и безмилосни дејства...“
Тезата на Чехов е мошне индикативна, особено за македонските интелектуалци, и нивниот ангажман се заснова и завршува на паролата: Повеќе школи, библиотеки и болници... мантра која ја повторуваат пред секоја реформа за развој, културно и духовно издигнување, токму тие, кои само гравитираат околу култот на науката, но не се просветлени и се' уште ништо вредно во цивилизациски рамки не придонеле. За одгледување на таквите марксистички воспитани филозофи, луѓето од нивната класа морале да работат неколкукратно повеќе. Не мора да им враќаат, но нека не го убиваат Бог во нив со диверзии против изградбата на духот, во време во кое колективната свест и моралот на луѓето, и покрај забрзаниот технолошки развој, се' уште се дистанцирани од несреќните, сиромашните, осакатените, оние на кои модерниот материјалист не може да им помогне.
За мене е несфатливо да се брани изгледот на сегашниот скопски плоштад кој се чини досега единствено можеше да се збратими по естетика со Архангелск, Курск и слични гратчиња од заспаните руски провинциски чеховски степи каде што плоштадите во текот на советскиот режим намерно биле соголувани и градени без ниеден значаен објект, макар и дрвце, се' со единствена цел да се спречи евентуалната можност да се изврши атентат на некој црвен Бољар за време на неговиот 6 часовен говор. Оние кои се против изградбата на црква и споменици испраќаат една колонијалистичка порака (тоа е рефлекс на естаблишмент навикнат да биде негуван од колонијалистичка рака, секако во извесна смисла таа повеќе денес е имагинарна. раката ја нема, но рефлексот постои): граѓаните немаат право на објекти што одразуваат цивилизациски развој, немаат право на висока естетска градба, на ништо што евентуално би симболизирало возвишеност, победа или величественост на духот на народите кои живеат во оваа држава. Според нив пожелно е да бидеме сведени на анимални навики, да се давиме во малодушност и дефетизам пред сублимни пораки во бомбастичните наслови. Дозволуваме оние стари гангрениозни архитекти на хаосот (кои не беа ампутирани уште во 90-тите, кога го промашија историскиот миг) на секое спомнување на црква, но и судска палата, театар, спортска сала, библиотека, болница, скулптури, или кој било објект надвор од нивните конструкции, секојдневно да ни го понижуваат и навредуваат достоинството. Да, тие што мислат дека го штитат секуларниот поредок, а всушност го чуваат статус-квото, заостанатоста, летот во место.
И на крај, за естетиката на убавината и потрагата по неа, и во градбите на Вангел Божиновски, и во археолошките постигнувања на Паско Кузман, ќе ја цитирам писателката и прв женски академик во француската академија Маргерит Јурсенар од „Мемоарите на Хадријан“ (1951): „Мојот идеал беше заклучен во зборот убавина, толку тежок да се дефинира и покрај сите сведоштва од страна на сетилата и очите. Сакав градовите да бидат достојни за восхит, пространи и напојувани со бистра вода, населени со луѓе чии тела не се деградирани ни од лузните на сиромаштијата, ни од ропството, ни од надменоста на простачкото богатство: учениците да ги читаат точно лекциите што нема да бидат со беден дух; дома жените да имаат еден вид мајчинско достоинство во своите движења и добро да се одмораат; вежбалниците да бидат посетувани од млади луѓе на кои им се добредојдени игрите и уметностите; овоштарниците да обилуваат со најубави плодови, а полињата со најштедри реколти. Сакав беспределната грандиозност на римскиот мир да допре до сите, непоколеблив и сушт како музиката на небесното пулсирање; најсиромашниот патник да може да талка од една земја до друга, од еден континент до друг, без понижувачки формалности, без опасности, насекаде сигурен во минимум законитост и култура; нашите војници да го продолжат вечно својот воен танц на границите; и работилниците и храмовите да функционираат без пречки; морето да го браздат убави бродови, а по патиштата често да минуваат запреги; и филозофите и танчерите да имаат свое место во еден добро уреден свет. Тој идеал, во целост умерен, ќе беше често достапен ако луѓето му посветуваа еден дел од енергијата што ја трошат за срамни и безмилосни дејства...“
Labels: колумна
0 пати коментирано досега:
Post a Comment
линкови до овој пост
Create a Link
<< Насловна