Иво Беров: Квартетите на Шостакович

Бугарскиот новинар и блогер Иво Беров (1953) кој пишува во весникот “Седем“ и порталот oshte.info, на својот блог пишува прилично занимлив и интересен фељтон за односот на Сталин и интелектуалците.
Ви го приложувам последниот од трите досегашно напишани продолженија.

1,2,3

Руските степи некогаш се чини немаат крај.

Во 1933-та година Берднард Шо го посетува СССР. Тој Сојуз на Советските Социјалистички Републики, во кој родителите си ги јадат децата. Варени.
Доста такви случаи се опишани во Украина – во разни книги после 1953-та.
Сталин му приредува величествен пречек со трпеза и гоштевање на големиот британски интелектуалец.

Таму, над чиниите со кавијар и чашите со грузиско вино Бернард Шо вели – “Глад ли? Никаков глад нема во Русија. Луѓето ги боли стомакот од прејадување...“

Знаје бескрајната бездна на руските степи.

...

Зошто дал таква изјава? Зошто лажел? И не само тој. Скоро сите европски, па и светски интелектуалци со исклучок на Андре Жид имаа само пофални зборови за Сталин.

Бернард Шо. Енри Бербјус. Хербер Џ. Велс. Максим Горки.
Херберт Џ. Велс со восхит изјавува: “Сталин, тоа е Ленин денес“.
Луј Арагон пишува поема за Сталин. Максим Горки му се потпикува.
И Прокофјев кој доаѓа од слободните страни во СССР исто само уста пофални зборови. Сите Сталина го фалат, иако не биле на тоа должни.
Прашање е зошто дури и тие, кои не зависеле од него, сепак го фалеле?
Не било од страв.
Друга е причината.
Со својот природен ум и силна интуиција за човечките слабости Сталин на сите овие интелектуалци им ги пронашол слабите страни.
Им ја нашол цаката на сите тие умни глави, што се вика.
А тоа е: Суетата.
Толку е тоа едноставно и простичко.

...

“Драги другари, денес во посета ни дојде другарот Бернард Шо. Сите станете да го поздравиме“.

Сите стануваат и аплаудираат. Целиот конгрес. Целиот централен комитет. Стојат и ракоплескат. Ракоплескаат додека тој не даде знак да сопрат.
Да сопрат тоа е сите знаеме многу опасно.

Сталин го кани Бернард Шо да дојде да седне на чело – таму кадешто е Президиумот на Врховниот Совет на Сојузот на Советските Социјалистичи Републики.

Бернард Шо седи до Сталин. Не, не до Сталин, туку во неговиот скут.
До самиот, самиот Сталин.

Бернард Шо е на врвот. Над него единствено стои Сталин. А пак над Сталин е само Бог. Само што Бог веќе го нема. Така што преостаонува дека само Сталин е тој над Бернард Шо.

“Каков глад. Нема глад во СССР. Луѓето ги болат стомаците од прејадување“ – вели прославениот ирец.

И се појавува една насмевка. Една насмевка под едни мустаци – познати на целиот свет.

...

Високо горе на небото прелетуваат самолети (авиони).
Ги гледаат илјадниците празнични толпи збрани на Црвениот плоштад.
Цела Москва гледа кон самолетите, каква прекрасна глетка од парада на Црвената армија.
Онаа армија чии црвени ленти на свечените униформи мошне силно зрачат.
Самолетите се наредени така што создаваат натпис со големи букви на кои пишува едно име. А тоа е името на:

Максим Горки!

Тоа е името.
Е, малку повеќе се арчи бензин. Или малку повеќе. За руските степи тоа и нема многу значение. Но, затоа писателот е вечно борчлија на Советска Русија и лично на самиот Сталин.
И уште една насмевка под мустаци кои на целиот свет му се познати.

...

Толку им треба на големите уметници. Тоа им е цаката.

...

Кој е Бернард Шо всушност? Тој е претставник на високата средна класа во Британија. Си го заработува лебот пишувајќи. Малку е чукнат но општо е забавен човек и во секој случај ништо особено.

“Ако ви се допадна толку многу Советскиот рај зошто не останавте и понатаму да живеете таму?“ го прашуваат после неговото враќање.
“Видете јас сум стар грешник. И затоа мислам дека многу повеќе го заслужувам англискиот пекол – итро и снаодливо одговора Бернард.

...

И кој е Максим Горки во Италија? Еден викендаш со викендица изгубен во морето од викендаши. Можеби таму нешто пишуваше.
На руски.
Не се чита баш.
Не се читаат самолетите во небото ли?
Од каква потреба беа тие?
Кој ќе ја плати цената на бензинот?

...

Е, немаше нужда да се прават такви почести/метании за големиот Шостакович.

Нема потреба самолети да му ги испишуваат името во небесата.
Нема потреба да чучи до Сталин во президиумот.
Шостакович е тука, до нас.
Нема кај да мрда ниту да прета.
Но, сепак и Шостакович имаше полза од низа бенефиции/привилегии што му следуваа како член на Централниот комитет на КПСС.
Не оние на највисоките од политбирото, туку само на оние од Целтралниот комитет.

И така беше со повеќето творци – писатели, музичари, уметници, кинематографи, секакви.

Ги користеше бенефициите/привилегиите на комунистичката врхушка.
И тој заедно со другите беа дел од неа.
Целиот твој свет функционираше врз база на една огромна измислица.
Во таков свет тие можеа да измислуваат колку што сакаат – впрочем тоа и им беше и занает.

...

Е, имаа избор, се разбира.
Да не измислуваат.
Да ја кажат вистината.
Целата и само неа.
Да ја споделат со сибирските ветрови низ Гулазите на смртта.

Шостакович сепак не додржа. Ја кажа вистината.
Со симфониите.
И со сите пропратни музички инструменти.
Со музичките квартети.
Многу повеќе со нив отколку со симфониите.